Tijdgeest

Ooit werkte ik bij Fokker Aircraft, de Nederlandse vliegtuigbouwer op Schiphol. Lang geleden. Niet dat het daar nu over gaat, maar in die tijd bestond er iets bijzonders: een computerclub. Een eigen ruimte waar medewerkers voor of na werktijd binnenliepen. Geen managers, geen beleid, gewoon nieuwsgierigheid.

Daar leerde ik computers kennen als iets anders dan een verplicht werkmiddel. Mensen stonden in rijen om één scherm heen. Te kijken. Te wachten. Te verbazen. Ik zag daar voor het eerst Chess 3D, een spel dat op één diskette paste en als warme broodjes werd gekopieerd. Het mechanische gekraak van zo’n diskette-station vergeet je nooit meer.

Mijn eerste eigen computer kocht ik later op de Zwarte Markt in Beverwijk. Een vriendelijke dame kwam hem thuis afleveren en installeren. Een enorme kast, een monitor zo diep dat hij het halve bureau opslokte. Internet? Dat ging via een modem dat piepte, kraakte en zong. En als je eindelijk online was, kostte dat een euro per minuut en de telefoonlijn was meteen bezet.

Met maximaal 56 kilobit per seconde had je contact met de wereld. Downloaden betekende: eerst koken, daarna hopen dat het gelukt was. Soms duurde het een minuut voordat een pagina verscheen. Maar het voelde als vrijheid. Het internet zou alles oplossen. De grote antwoordmachine. Open. Voor iedereen.

Kijk waar we nu staan.

Het internet geeft nog steeds antwoorden, maar je weet niet meer of ze kloppen. Het web is in handen van Big Tech. Overheden en instellingen dumpen gedachteloos complete adressenbestanden in AI-systemen, “om het makkelijker te maken”. Waar die data daarna nog voor worden gebruikt door AI? Niemand die het echt weet. Niet te spreken over de bedrijven die gehackt worden en de data gestolen en verhandeld tegen losgeld in crypto.

AI wordt ons opgedrongen. Updates worden zonder uitleg uitgerold. Software bepaalt wat wel en niet mag. Auto’s, telefoons, computers: alles hangt aan knoppen die ergens anders worden bediend. Vandaag werkt het, morgen niet. En je hebt niets te zeggen.

We moeten terug naar de basis. Naar een internet van en voor iedereen. Open source software. AI die controleerbaar is. Echte keuzevrijheid in besturingssystemen, in plaats van het opgelegde ecosysteem van Apple, Google of Microsoft. Fabrikanten verplichten om samen te werken, ongeacht platform.

Zelf kunnen bepalen of je een update installeert. Weten wat die update doet. Niet ineens een auto die stilstaat, omdat er ergens ter wereld een conflict is en een OTA-update alles blokkeert.

We hebben de regie volledig uit handen gegeven. Eerst akkoord gaan met pagina’s vol licenties die niemand leest, laat staan begrijpt. Doe je dat niet, dan ben je “onveilig”. Punt.

Het wordt tijd voor zoveel mogelijk Nederlandse IT. En anders Europees. In eigen handen. Controleerbaar. Want wat we ooit vrijheid noemden, is ongemerkt afhankelijkheid geworden.

Geniet van het leven

Eljo Morpurgo