Wat als alle netwerken wegvallen?

Wat als het internet morgen uitvalt?

We weten weinig zeker over wat er speelt in de wereld, behalve dat het woord ‘oorlog’ al jaren rondzingt. Het is een scenario waar je liever niet te lang bij stilstaat. Toch is het soms zinvol één gedachte toe te laten: wat gebeurt er als onze vanzelfsprekendheden ineens wegvallen?

Neem het internet. Vrijwel alle communicatie verloopt via een handvol grote technologiebedrijven. Google, Amazon, Meta en enkele andere spelers vormen samen de ruggengraat van onze digitale wereld. Valt die infrastructuur uit – om welke reden dan ook – dan verdwijnt in één klap een groot deel van onze communicatie. Geen WhatsApp, geen Signal, geen sociale media. Telefoons en computers werken nog, maar zonder netwerk zijn het weinig meer dan schermen.

De afhankelijkheid van providers en centrale systemen is vrijwel totaal. Als zij wegvallen, valt alles stil.

Toch bestaat er naast het bekende internet een minder zichtbare wereld. Een kleine gemeenschap van technici en hobbyisten werkt al jaren aan alternatieven die volledig onafhankelijk functioneren. Eén daarvan isMeshCore, officieel aangeduid als een off-grid mesh radio communications system. Het systeem werd oorspronkelijk ontwikkeld voor noodsituaties, met één simpele vraag als uitgangspunt: hoe wissel je informatie uit als alle reguliere netwerken zijn verdwenen?

Waar vroeger grote zenders, forse antennes en veel energie nodig waren, volstaat nu een klein printplaatje, een batterij en een smartphone. Met speciale software kunnen tekstberichten worden verzonden via radiosignalen, zonder internet en zonder provider. Het bereik varieert van enkele honderden meters tot honderden kilometers, afhankelijk van het aantalgebruikers en de aanwezigheid van zogenoemde repeaters in de omgeving, onder meer in Nederland, België en Duitsland.

Met een apparaatje ter grootte van enkele centimeters kan zo een lokaal netwerk ontstaan. De bijbehorende app oogt opvallend vertrouwd: het lijkt op WhatsApp of Signal, maar dan zonder foto’s, video’s of algoritmes. Alleen tekst. Alleen verbinding.

De techniek is geen vervanging voor het internet zoals we dat kennen. Daarvoor is zij te beperkt en te kleinschalig. Maar ze laat wel iets zien wat we grotendeels zijn vergeten: communicatie kan ook zonder centrale regie, zonder dataverzameling en zonder grote bedrijven ertussen.

Dat maakt het nog geen oplossing voor alledaags gemak. Maar in een wereld die steeds afhankelijker wordt van systemen buiten ons zicht, is het bestaan van zulke alternatieven op zijn minst het onderzoeken waard.

Tegelijkertijd doemt er een probleem op. De radiosignalen bewegen zich vrij door de lucht en kunnen in principe door iedereen worden opgevangen. Dat is enerzijds precies de bedoeling, maar roept anderzijds vragen op over privacy en regelgeving. Binnen de EU botst deze openheid mogelijk met de AVG (GDPR), een vraagstuk waar tot nu toe nauwelijks over is nagedacht.

Zo is discussie ontstaan over de vraag of data die vrij uit de lucht worden opgevangen, gepubliceerd mogen worden op het internet. Het gaat om gegevens waarmee vrij nauwkeurig zenders, repeaters en zelfs locaties aan personen te koppelen zijn.

Niet alleen hier, maar ook in het Verenigd Koninkrijk is men tegen dit probleem aangelopen. Daar zijn tijdelijke oplossingen gevonden voor specifieke knelpunten, maar het onderliggende vraagstuk is daarmee niet opgelost. Als columnist kijk ik voorlopig van de zijlijn toe, om te zien welke kant het kwartje opvalt. Het lijkt er namelijk op dat niemand zich hier actief mee bezighoudt – of dat men het liever niet ziet.

Of dat als een netwerk wegvalt en je hulp nodig hebt je het niet meer zo nauw neemt met wet en regelgeving. Want laten we eerlijk zijn, het is en blijft een noodnetwerk wat het blijft doen als al het andere wegvalt.

Geniet van het leven

Eljo Morpurgo