Column: ‘Je zult toch maar een Amerikaan zijn’

Je zult toch maar een Amerikaan zijn. Je wordt wakker, pakt je telefoon en kijkt wat er in de wereld is gebeurd. Maar waar kijk je eigenlijk naar? Naar het nieuws? Naar de mening van iemand die het nieuws brengt? Of naar een zorgvuldig geselecteerde stroom berichten waarvan een computer heeft bedacht dat jij ze interessant zult vinden

In Amerika is de samenleving diep verdeeld. Families, vrienden en buren kunnen elkaar nauwelijks nog vinden in hun opvattingen. Donald Trump gebruikt Truth Social als zijn eigen spreekbuis voor politieke boodschappen, aankondigingen en aanvallen op de gevestigde media. Wie hem volgt, krijgt zijn woorden rechtstreeks binnen. Zonder journalist die eerst een vraag stelt, een bewering controleert of een andere kant van het verhaal laat zien.

Maar wie denkt dat dit alleen een Amerikaans probleem is, vergist zich.

De wereld op je scherm

We noemen het sociale media. Dat klinkt alsof we er allemaal evenveel invloed hebben. We kunnen berichten plaatsen, foto’s delen, reageren en onze vrienden volgen. Maar achter dat ogenschijnlijk open plein zitten bedrijven die met algoritmen bepalen welke berichten bovenaan verschijnen, welke filmpjes worden aanbevolen en welke onderwerpen steeds opnieuw opduiken.

Dat gebeurt niet noodzakelijk met een politiek doel. Platforms willen vooral onze aandacht vasthouden. En wat roept nu eenmaal meer reacties op: een genuanceerde uitleg van een ingewikkeld probleem of een boze uitspraak die je onmiddellijk naar het toetsenbord doet grijpen?

Zo kan een wereld ontstaan waarin we steeds vaker zien wat ons aanspreekt, bevestigt of boos maakt. Maar daarmee zijn we er nog niet. Want er is nog een tweede valkuil: we kunnen ons vergissen in wat andere mensen denken.

De bubbel zit ook in ons hoofd

Ik moest daaraan denken bij een column van econoom Dirk Bezemer in De Groene Amsterdammer. Hij beschrijft hoe mensen soms een verkeerd beeld hebben van de opvattingen van anderen. Psycholoog Jeffrey Lees van de Rijksuniversiteit Groningen onderzoekt dit verschijnsel, dat ook wel een belief trapwordt genoemd: een valkuil waarin je systematisch verkeerd inschat wat anderen vinden.

Bezemer geeft een voorbeeld uit het klimaatdebat. Mensen kunnen denken dat de samenleving haar belangstelling voor duurzaamheid grotendeels heeft verloren, terwijl onderzoek juist laat zien dat veel Nederlanders natuurbehoud, hergebruik en het tegengaan van klimaatverandering belangrijk blijven vinden.

Het opmerkelijke is dat zo’n verkeerde inschatting gevolgen kan hebben. Wie denkt dat bijna niemand zijn mening deelt, houdt die misschien liever voor zich. Een politicus kan denken dat er geen draagvlak meer is voor duurzaam beleid en zijn plannen daarop aanpassen. En wie ervan overtuigd raakt dat de andere groep steeds extremer wordt, zal minder snel geneigd zijn het gesprek aan te gaan.

Zo kan een beeld ontstaan dat zichzelf versterkt. We denken dat we tegenover een grote meerderheid staan, trekken ons terug en horen daardoor nog minder tegengeluid. De vermeende werkelijkheid krijgt steeds meer kans om werkelijkheid te worden.

Dat is een interessante gedachte in een tijd waarin we ons zo gemakkelijk in onze eigen informatiebubbel kunnen bevinden.

Van Brazilië naar Amstelveen

Hoe groot de invloed van digitale platforms kan zijn, blijkt ook uit de discussie in Brazilië. Daar ontstond deze week opnieuw ophef over de manier waarop Meta, het bedrijf achter Facebook en Instagram, politieke accounts en aanbevelingen behandelt. Volgens berichtgeving van Reuters over een onderzoek van de Braziliaanse krant Folha de S.Paulo zouden accounts van president Lula tijdens de verkiezingscampagne beperkingen hebben ondervonden. Meta betwist dat sprake was van politieke vooringenomenheid en wees onder meer op technische problemen.

De kwestie illustreert hoe moeilijk het voor buitenstaanders kan zijn om vast te stellen welke politieke boodschappen mensen daadwerkelijk bereiken en waarom.

Ook in Nederland bepalen sociale media mede hoe we nieuws vinden en welke onderwerpen onze aandacht krijgen. Maar het zou te gemakkelijk zijn om alle verdeeldheid aan algoritmen toe te schrijven. We selecteren zelf ook informatie, zoeken bevestiging bij gelijkgestemden en trekken soms conclusies over mensen die we nauwelijks kennen.

En dan wonen we in Amstelveen.

Stel, je wilt weten wat er in je wijk gebeurt. Je leest een bericht in een buurtgroep of krijgt via WhatsApp een waarschuwing doorgestuurd. Een buurman schrijft dat er iets mis is met een verkeersplan. Iemand anders beweert dat de gemeente een besluit al heeft genomen. Een derde deelt een bericht waarin een ingewikkeld probleem wordt teruggebracht tot één schuldige.

Voor je het weet, ontstaat er een beeld van wat er leeft in de buurt. Maar vertegenwoordigen die berichten ook wat de meeste bewoners vinden? Of horen we vooral de mensen die het vaakst reageren, de felste woorden gebruiken of de meeste tijd hebben om online actief te zijn?

Een druk besproken onderwerp is niet automatisch het belangrijkste onderwerp voor de hele wijk. En een bewoner die niet reageert, is niet noodzakelijk onverschillig of het met iedereen eens.

Dat geldt ook voor de lokale politiek. Als inwoners en politici elkaar verkeerd inschatten, kunnen ze besluiten nemen op basis van een beeld van de publieke opinie dat niet klopt. En bewoners die denken dat hun mening er niet toe doet, laten hun stem misschien juist niet horen.

Wie bepaalt het beeld van de werkelijkheid?

Voor een bewonersinitiatief als MijnAmstelveen ligt hier een belangrijke opdracht. We kunnen berichten publiceren, achtergronden uitleggen en vragen stellen. Maar we moeten ook blijven zoeken naar de verhalen en meningen die minder zichtbaar zijn. Niet alleen luisteren naar degenen die het hardst roepen, maar ook ruimte geven aan mensen die zich niet vanzelf melden.

Dat vraagt iets van journalisten, bestuurders en politici. Maar net zo goed van onszelf.

Misschien moeten we onszelf wat vaker afvragen waarom we een bepaald bericht te zien krijgen. Of de mensen die we online tegenkomen werkelijk representatief zijn voor de samenleving. En of we niet te gemakkelijk aannemen dat iemand met een andere mening ook andere waarden heeft.

Je zult toch maar een Amerikaan zijn, denk je dan. Maar vergis je niet: ook hier kunnen we ongemerkt in een bubbel terechtkomen. Niet alleen omdat een algoritme bepaalt wat we zien, maar ook omdat we zelf een beeld vormen van wat anderen denken.

De vraag is dus niet alleen wie onze informatie beheerst. De vraag is ook of we nog bereid zijn onze eigen overtuigingen te toetsen aan de werkelijkheid.

Want misschien is de grootste valkuil niet dat we het met elkaar oneens zijn. Misschien is het dat we denken dat we elkaar toch niet meer kunnen bereiken.

En dat zou ook in Amstelveen zonde zijn.

Bronnen en achtergrond

Dirk Bezemer – ‘De bubbelmening als valkuil’ (15 oktober 2026). In zijn column in De Groene Amsterdammer bespreekt econoom Dirk Bezemer het verschijnsel dat mensen de opvattingen van anderen verkeerd inschatten. Hij verwijst naar het onderzoek van psycholoog Jeffrey Lees naar zogenoemde belief traps: overtuigingen over wat anderen denken die niet overeenkomen met de werkelijkheid en die polarisatie kunnen versterken.

Reuters – Meta en de Braziliaanse verkiezingen, 16 oktober 2026. Reuters berichtte over beschuldigingen rond de behandeling en zichtbaarheid van politieke accounts op Instagram in Brazilië. Meta betwistte dat sprake was van politieke vooringenomenheid. De berichtgeving illustreert de discussie over de invloed van digitale platforms op de verspreiding van politieke informatie.
Bron: Reuters – Meta en de Braziliaanse verkiezingen⁠

Commissariaat voor de Media – Digital News Report Nederland 2026. Het rapport behandelt het Nederlandse nieuwsgebruik en de zorgen over online mis- en desinformatie.
Bron: Commissariaat voor de Media – Digital News Report Nederland 2026⁠

Commissariaat voor de Media – Naar democratisch gezonde feeds. Dit rapport gaat in op de invloed van aanbevelingsalgoritmen op de informatie die mensen online te zien krijgen.
Bron: Commissariaat voor de Media – Naar democratisch gezonde feeds⁠

Redactionele toelichting: de voorbeelden uit de column zijn bedoeld om het mechanisme achter informatiebubbels en verkeerde inschattingen van de publieke opinie te verduidelijken. Ze vormen geen bewijs dat Amstelveners als groep verkeerd geïnformeerd zijn of dat lokale platforms politieke meningen bewust sturen.

Foto AI gemaakt