De wereld na 11 september 2001

Gisteren zaten we op de bank twee documentaires te kijken over de aanslagen van 11 september in Amerika. Waar waren we die dag, vijfentwintig jaar geleden? Dat vroegen we ons af.

Ik was aan het werk in het Nederlands Kanker Instituut, het Antoni van Leeuwenhoek in Amsterdam. Mijn lief zat in de auto, onderweg om mij op te halen. Opeens werd de uitzending onderbroken voor nieuws dat rechtstreeks uit Amerika kwam.

Twee documentaires met nog nooit vertoonde beelden, staat er aan het begin van allebei. Uiteindelijk zie je wat we vijfentwintig jaar geleden ook zagen: de gruwelijke waarheid. Twee vliegtuigen boren zich in de Twin Towers van het World Trade Center in Manhattan, New York.

Vanaf dat moment veranderde de wereld voorgoed.

Het is ook het moment geweest waarop overheden angst voor nieuwe aanslagen zijn gaan gebruiken om onze privacy steeds verder in te perken.

De War on Terror werd uitgeroepen. Er kwam een inval in Afghanistan en later in Irak. We kennen de beelden nog wel van de olievelden en de olieputten die in brand stonden en nauwelijks te blussen waren.

Het lijkt achteraf bijna een eenvoudige keten van gebeurtenissen:

Afghanistan, Irak, terrorismebestrijding, ISIS, vluchtelingenstromen, strengere veiligheid, energieprijzen, veranderde handelsstromen en geopolitieke spanningen.

En ondertussen zijn we hier in Nederland bezig met fijnstof en andere milieuproblemen.

Maar uiteindelijk is de oorlog tegen het terrorisme niet beëindigd en is het terrorisme ook niet verdwenen.

Opeens konden we niet meer vliegen zoals we dat gewend waren. Vanuit Amerika kwamen nieuwe veiligheidsmaatregelen over de hele wereld.

Strengere identiteitscontroles, bagagescanners, beperkingen voor vloeistoffen, bodyscanners, strengere cockpitdeuren, toegangscontroles, internationale passagiersgegevens en uitgebreidere veiligheidsdiensten. De controles werden steeds verder opgevoerd, met uiteindelijk ook de lange wachtrijen die we tegenwoordig heel normaal vinden.

Privacy werd ingeruild voor ‘veiligheid’.

Erger nog: ook onze burgerrechten veranderden en werden op verschillende plaatsen steeds verder ingeperkt.

Op straat werden westerse mensen opeens banger voor mensen uit landen en culturen rondom het Midden-Oosten. Niet iedereen natuurlijk, maar het wantrouwen was duidelijk merkbaar.

Ook de machtsverhoudingen in de wereld veranderden enorm. Opeens werd duidelijk dat een relatief kleine groep mensen, zonder zelf een wereldmacht te zijn, de wereld voorgoed kon veranderen.

De gedachte was eerst vooral:

We worden aangevallen, dus we moeten ons verdedigen.

Sindsdien lijkt die gedachte steeds meer te zijn veranderd in:

We moeten de dreiging vooraf opsporen en proberen te voorkomen.

En dat lijkt soms te gebeuren ten koste van alles.

Uit recente rapporten die zijn vrijgegeven, blijkt bovendien dat er na de aanslagen wekenlang asbest en andere schadelijke stoffen in de lucht hebben gezeten. Niet alleen direct na het instorten van de gebouwen, maar ook door het opwaaiende stof in de weken daarna.

En dan zijn er nog de economische gevolgen.

De geopolitieke instabiliteit die na 9/11 ontstond, heeft bijgedragen aan onzekerheid op de energiemarkten. Dat heeft weer gevolgen voor olie, brandstof, transport en uiteindelijk voor wat wij allemaal betalen.

Na 2001 werden Europese landen bovendien veel actiever op het gebied van terrorismebestrijding, grenscontroles, gegevensuitwisseling, passagiersgegevens, financiële transacties, internetmonitoring, samenwerking tussen veiligheidsdiensten, cameratoezicht en het voorkomen van radicalisering.

Allemaal met hetzelfde doel: veiligheid.

Maar er is nog een enorme, vaak vergeten rekening: de gemiste investeringen.

Geld dat naar oorlog, wapens, veiligheidsdiensten, grensbewaking, surveillance, militaire bases en terrorismebestrijding gaat, kan niet tegelijkertijd worden uitgegeven aan onderwijs, gezondheidszorg, infrastructuur, klimaat, woningbouw, ontwikkelingshulp en armoedebestrijding.

Dat geld is wel uitgegeven. En dat zijn kosten die uiteindelijk ergens vandaan moeten komen.

Je kunt natuurlijk niet alles wat er de afgelopen vijfentwintig jaar is gebeurd rechtstreeks aan 11 september koppelen. De wereld is daarvoor veel te ingewikkeld. Economische crises, corona, oorlogen, energieproblemen en politieke keuzes hebben allemaal hun eigen invloed gehad.

Maar je kunt ook niet ontkennen dat er een duidelijke trend zichtbaar is.

Een aanslag die op één ochtend begon met vier gekaapte vliegtuigen, heeft niet alleen bijna drieduizend mensen het leven gekost.

Hij heeft ook de wereld veranderd waarin wij allemaal leven.

En misschien is dat wel de grootste erfenis van 11 september.

Niet alleen wat er die dag gebeurde, maar alles wat er daarna in beweging is gezet.

Geniet van het leven

Eljo Morpurgo

Deze column is mede mogelijk gemaakt door Linux Mint OS geschreven in LibreOffice