Bescherm het Broerse groen

Oproep groeit om het karakteristieke heemgroen en de oorspronkelijke groenstructuur van C.P. Broerse veilig te stellen voor de toekomst

Keizer Karelpark is misschien wel de groenste wijk van Amstelveen, maar achter dat groen schuilt een verhaal dat veel bewoners niet kennen. Het is het verhaal van C.P. Broerse, directeur van de gemeentelijke Dienst voor Plantsoenen en Begraafplaatsen en de landschapsarchitect die Amstelveen nationaal op de kaart zette met zijn heemparken en vernieuwende visie op groen in de stad. Als erkenning is het Broersepark naar hem genoemd. De ontwerpen voor het gemeentelijk openbaar groen in Keizer Karelpark waren van zijn hand. In Amstel Mare, het tijdschrift van de Vereniging Historisch Amstelveen, van juni 2026 beschrijft Hein Koningen het werk van Broerse in Keizer Karelpark uitgebreid. Uit zijn beschrijving blijkt dat juist in deze wijk een uitzonderlijk compleet en herkenbaar ensemble van zijn werk bewaard is gebleven. En dat erfgoed staat onder druk.

Samenhangend ontwerp

Broerse ontwierp het groen in Keizer Karelpark niet als losse plantsoenen, maar als een samenhangend landschap dat de stedenbouw draagt. Voor die tijd was dat vernieuwend. De groenvoorziening in de wijk werd ruim opgezet. De vijvers in noord‑zuidrichting, de lobben en singels tussen de woonblokken, de groene vingers tot aan de voordeur en de subtiele overgangen tussen openbaar en privaat groen: het zijn allemaal elementen die de wijk haar karakter geven. ‘Het groen werd tot medebewoner van de wijk’ aldus Broerse. Daarbij introduceerde hij als een van de eersten in Nederland heemgroen in woonwijken — wilde, inheemse planten die niet alleen mooi zijn, maar ook ecologisch waardevol. Hij maakte hierbij gebruik van zijn ideeën en ervaringen met de aanleg van de heemparken - De Braak, Thijssepark en Mauritsplantsoen (het latere Koos Landwehrpark). Tot dan toe waren slechts cultuurgewassen gebruikelijk in woonwijken.

Heemgroen

Deze pioniersgeest vertaalde zich in bijvoorbeeld de educatieve vakkentuin bij het schoolgebouw aan de Notenlaan (nu woningen aan het Zomerlindepad) en de kleurrijke heemborders aan de Erasmuslaan. Maar ook uit de heemoevers van de sloten langs de Dr. Plesmansingel, uitlopend in het kleine heempark rond de vroegere Wilhelmina lagere- en kleuterschool -nu brede school Het Palet-, zodat kinderen lopend tussen heemplanten door hun school bereikten. Het zijn stuk voor stuk voorbeelden van een ontwerpfilosofie die Amstelveen uniek maakt en die in Keizer Karelpark nog herkenbaar is. Maar dat unieke karakter is kwetsbaar. De sloop van scholen, nieuwe bouwprojecten en jaren van extensief onderhoud hebben delen van Broerse’s werk aangetast of laten verdwijnen. Sommige heemkruiden zijn verdrongen, zichtlijnen zijn dichtgegroeid en oorspronkelijke structuren zijn overschaduwd door latere ingrepen. Wat resteert, is waardevol — maar niet vanzelfsprekend veilig.

Schuilgaand in het heemgroen van het Wilhelminaparkje staan de scholen van Het Palet tussen Benderslaan en Boksdoornlaan, lente 2025. Foto: H.C. Koningen

Ontwerpen aangetast

Het grote bosplantsoen naast de Handweg, vanaf de spoorwegovergang bij de Dorpsstraat en de kruising met de Keizer Karelweg werd in de jaren zestig aangelegd met inheemse boom- en struiksoorten met onderbegroeiing van heemkruiden. Jarenlang was het voor de gemeentelijke hoveniers een voorbeeldbos, dat wil zeggen een voorbeeld hoe kleinschalig natuurlijk bosplantsoen in de wijk eruit zou moeten zien. Tussen Handwegbos en Oakpark werden bloemenweiden aangelegd met overjarige, bloemrijke soorten heemkruiden. De laatste jaren neemt de kwaliteit van deze weiden af door extensief onderhoud en uitzakkende bomen in de bosranden ernaast. De graslanden zouden hun bloemrijkheid en ecologische waarden kunnen behouden door overhangende bomen te dunnen, op de juiste tijdstippen te maaien en het ingevallen boomblad in de herfst weg te harken. Het is dan niet nodig om door de recente aanleg van ronde perken met vreemde, niet inheemse soorten hun vroegere schoonheid en aantrekkelijkheid trachten terug te winnen.

De bloemenweiden aan de westzijde van de woningen van het Oakpark aan de Kastanjelaan werden in 1991 ingezaaid met wilde, inheemse kruiden die van veel belang zijn voor het insectenleven en de biodiversiteit. Situatie zomer 1993. Herkomst: Beeldbank gemeente Amstelveen

Het park bij de Paaskerk (Augustinuspark) is ontworpen door Broerse met een minimum aan plantmateriaal en slechts enkele groepen grotere bomen, zodat de markante kerk ‘voor zichzelf kon spreken’. Er ontstond een grote, open ruimte die zodanig werd aangekleed en ingedeeld, dat een maximum aan ruimtelijke werking ontstond. Recentelijk zijn hier een aantal grotere bomen bij geplant waarmee de ruimte wat meer wordt gevuld. Daarmee wordt het eerste ontwerp doorkruist, in feite te niet gedaan. En dat is nu juist niet wat het werk van Broerse verdient!

Het gemeentebestuur heeft als ambitie om zoveel mogelijk bomen te planten. Op zich een goede zaak. Amstelveen heeft al veel bomen, circa 32.000 geregistreerde exemplaren. Het is dus oppassen waar de nieuwe bomen een plek kunnen krijgen. Het lijkt erop dat vanouds open ruimten in het groen dreigen te worden verkleind of verdicht door het recent aanplanten van meer bomen. In de oude ontwerpen, met name die van Broerse, zien we bomen, vaak in drie- of viertallen op rij, een eigen rol spelen in het ruimtelijk spel. Worden hier bomen bij- of tussengeplant, dan wordt het ruimtelijk spel en de uitgewogen ruimtelijke indeling, de ‘ruimtelijke ordening’, verstoord of tenietgedaan. Daarmee worden deze ontwerpen, een van de dragers van de Amstelveense groene identiteit, aangetast.

Oproep

Inmiddels heeft het werk van Broerse, ook dat in Keizer Karelpark, de status en leeftijd van historische tuinarchitectuur, historisch groen gekregen. Daarmee bezitten de burgers van Amstelveen vele historische groene monumenten. En dat kunnen we gerust uniek noemen. Het is historisch cultureel erfgoed. Sinds 2011 bezitten we twee groene Rijksmonumenten, namelijk de heemparken De Braak en het Dr. Jac.P. Thijssepark.

Daarom klinkt nu de oproep: geef de groenstructuren van Broerse in Keizer Karelpark de status van gemeentelijk monument. Niet om de wijk op slot te zetten, maar om te voorkomen dat de samenhang en identiteit van dit bijzondere landschap verder worden uitgehold. Want nergens in Amstelveen is de hand van Broerse zó zichtbaar, zó compleet en zó bepalend voor de ruimtelijke kwaliteit van een wijk.

Het gaat om erfgoed dat niet alleen esthetisch en historisch waardevol is, maar ook ecologisch en sociaal betekenisvol. Het vertelt het verhaal van de wederopbouw, van vernieuwende landschapsarchitectuur en van een wijk die is ontworpen om licht, lucht en ruimte te ademen. Het is groen dat generaties Amstelveners heeft gevormd — en dat zonder bescherming langzaam kan verdwijnen.

De vraag die nu voorligt: durft Amstelveen dit levende landschap als monument te erkennen, voordat het onherstelbaar verandert?

Meer is te lezen in het artikel: ‘Groene sier, het gezicht van de wijk deel 2, gemeentelijk groen in het Keizer Karelpark, Amstel Mare, nummer 141, juni 2026 (themanummer Keizer Karelpark), door Hein Koningen. Hein Koningen was van 1961 t/m 2001 werkzaam bij de Dienst voor Plantsoenen en Begraafplaatsen, later P.S.J.R. en daarna Milieu en Recreatie geheten, sinds 1975 als hoofdopzichter buitendienst, specialisme aanleg en beheer van heemparken en heemgroen.

Foto’s: Hein Koningen